Άρθρα

Η κοινωνική δομή της βυζαντινής υπαίθρου στο πρώτο μισό του Xου αιώνα

Η κοινωνική δομή της βυζαντινής υπαίθρου στο πρώτο μισό του Xου αιώνα

Η κοινωνική δομή της βυζαντινής υπαίθρου στο πρώτο μισό του Xου αιώνα

Από τον Νίκο Οικονόδη

ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΣΥΜΜΕΙΚΤΑ Τόμος 10 (1996)

Εισαγωγή: Ο Xος αιώνας είναι μια περίοδος κοινωνικού μετασχηματισμού στη βυζαντινή αυτοκρατορία. Σύμφωνα με την επικρατούσα θεωρία, ο πληθυσμός των επαρχιών, που αποτελείται κυρίως από μικρούς γαιοκτήμονες, υπέστη τότε μια αλλαγή, λόγω του πολλαπλασιασμού μεγάλων κτημάτων αριστοκρατικών οικογενειών ή εκκλησιαστικών θεσμών: στην ακόρεστη επιθυμία τους να αυξήσουν τους τομείς και τους έσοδα, οι «ισχυροί» βυζαντινοί άσκησαν πίεση στους γείτονές τους για να αποκτήσουν τη γη τους - κατά προτίμηση γη που είχε ήδη καλλιεργηθεί και δεν απαιτούσε επενδύσεις για να γίνει παραγωγική. Από την πλευρά τους, οι μικροί γαιοκτήμονες που αποφάσισαν να πουλήσουν, δεν είχαν άλλη επιλογή από το να μείνουν στο ίδιο κομμάτι γης και να το καλλιεργήσουν όπως paroikoi, δηλαδή ως εξαρτημένοι αγρότες μισθωτών. Ο καταστροφικός χειμώνας της 927/28 επιτάχυνε απότομα αυτή τη διαδικασία.

Γίνοντας το paroikos ενός μεγάλου γαιοκτήμονα δεν ήταν απαραίτητα κακή ρύθμιση για έναν αγρότη, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα. Οι λαϊκοί και εκκλησιαστικοί γαιοκτήμονες προστάτευαν τους άντρες τους με κάθε είδους δυσκολία και μερικές φορές τους πρόσφεραν εύλογα καλές συνθήκες εργασίας χάρη στα φορολογικά τους προνόμια. Αλλά αυτός ο μετασχηματισμός της αγροτιάς είχε σημαντικές συνέπειες για τα κρατικά οικονομικά: σήμαινε ότι οι ανεξάρτητοι φορολογούμενοι, που στο παρελθόν πληρώνουν όλους τους φόρους τους, είχαν πλέον προστατευτεί από τα προνόμια των μεγάλων γαιοκτημόνων και δεν τους πληρώνουν πια . Η μείωση των φορολογικών εσόδων έγινε αισθητή στην Κωνσταντινούπολη και οι αυτοκράτορες του Xου αιώνα εξέδωσαν μια σειρά από μυθιστορήματα, σκοπός των οποίων ήταν να εμποδίσει τους πλούσιους να αποκτήσουν γη που ανήκει στην ελεύθερη μικρή αγροτιά.

Το γεγονός ότι πολλοί νόμοι εκδόθηκαν στη συνέχεια για το ίδιο θέμα, δείχνει ότι η νομοθεσία δεν πέτυχε αμέσως τον στόχο της. Και δεν ξέρουμε σε ποιο σημείο το μικρό δωρεάν σύστημα ιδιοκτησίας διαβρώθηκε και τα κρατικά έσοδα είχαν πέσει στην αρχή αυτής της νομοθετικής προσπάθειας εναντίον των μεγάλων γαιοκτημόνων. Το παρόν έγγραφο ασχολείται με αυτήν την τελευταία ερώτηση.


Δες το βίντεο: Οι γείτονες των Βυζαντινών (Ιούνιος 2021).